اخیرا نشستی تخصصی با عنوان اهداف پیدا و پنهان شبکههای فارسیزبان ماهوارهای در مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام برگزار شد. در این نشست، اساتید وکارشناسانی از گرایشهای مختلف از جمله کارشناسانی از دانشکده صدا و سیما حضور داشته و دیدگاههای خود را در باره علت رشد و توسعه این شبکهها و رویکرد عجیب مردم به این شبکهها بیان کردند. بخش عمدهای از انتقادات کارشناسان متوجه ضعف عملکرد صدا و سیما بود. فشرده مقالات ارایه شده در آن نشست در رسانهها منتشر شد. بعد از انتشار گزارشهایی در باره محتوای اظهارنظرهای کارشناسان در این نشست، بالاترین مقام رسانه ملی در واکنشی آشکار، کارشناسان شرکتکننده در نشست مجمع را مرعوب دانست و گفت این شبکهها به هیچ وجه تهدیدی علیه رسانه ملی نیستند. بلافاصله یکی از همان کارشناسان در یادداشتی که بر روی وبسایت این مرکز منتشر شد این جمله تعریضی را تیتر زد که «پارازیت بر روی شبکههایی که تهدید نیستند!»
دو هفته بعد از این نشست، خبری در رسانههای سایبری و از جمله سایت اصولگرای جهان نیوز منتشر شد که حکایت دیگری را نقل میکرد. خبر این بود: «نظرسنجی جدید صدا و سیما نشان میدهد که مخاطبان ماهواره در تهران طی یک سال گذشته افزایش معناداری پیدا کردهاند. به گزارش خبرنگار اجتماعی جهاننیوز 45/4 درصد از مردم تهران بیننده ماهواره هستند که نسبت به سال گذشته 10 درصد رشد پیدا کردهاند. از این مقدار 40/9 درصد بیننده شبکههای فارسیزبان هستند و 14 درصد فقط شبکه خارجی میبینند. میانگین زمان تماشای ماهواره 2 ساعت و 5 دقیقه است. 48/9 درصد از بینندگان ماهواره فارسیوان میبینند. همچنین از وقتی شبکه فارسیوان آمده، مخاطب بیبیسی 30 درصد کاهش داشته است. 46/2 درصد از کسانی که فارسیوان میبینند، جذابیت را عامل اصلی برای مراجعه به این شبکه دانستند. مطابق این نظرسنجی 48 درصد مخاطبان ماهواره، متقاضی فیلم و سریال هستند. 13 درصد دیدن شو، 6/6 درصد ورزش، 5/6 درصد هنر و 3/8 درصد برنامههای علمی را دلیل تماشای ماهواره ذکر کردهاند. 50/6 درصد از پرسششوندگان گفتند که ماهواره با فرهنگ ما سازگاری ندارد و 34/8 درصد مخالفت کردند و گفتند که ماهواره منطبق با فرهنگ ماست.»
صدا و سیما میتواند این خبر را هم تکذیب کرده و صورت مسئله را پاک کند، اما اگر به دور و بر خودتان نگاهی بیندازید، متوجه خواهید شد که این آمار بسیار خوشبینانه و شاید قدیمی بهنظر برسد. چراکه این روزها همهجا صحبت از فارسیوان و برنامههای آن است. این شبکه نه تنها باعث جذب مخاطبان رسانه ملی شده، بلکه حتی مخاطبان شبکههای فارسیزبان ماهوارهای پر سابقه را نیز جذب کرده است، به طوریکه بسیاری از این شبکهها درصدد تغییرات بنیادی در برنامههای خود برآمدهاند و شبکههایی مثل GEMیا PMC یا TV PERSIA نیز موضوع فیلم و سریال را در دستور کار خود قرار دادهاند.
ماجرا آنقدر جالب شده که خود رسانه ملی نیز برنامههایی برای علتیابی رویکرد به این شبکهها گذاشت. در یکی از این برنامهها بنده به اتفاق بیژن نوباوه نماینده مجلس و یک کارگردان تلویزیونی در رادیو گفتوگو به صورت زنده شرکت و دیدگاههای خود را درباره فارسیوان بیان کردم. نشستهایی مشابه از سوی نهادهای رسمی در گوشه و کنار کشور برگزار شده یا در حال تدارک است. اما بهراستی شبکه فارسیوان چه نوع شبکهای است؟ از کجا تغذیه میشود؟ چه برنامههایی را پخش میکند؟ به کجا وابسته است؟ گردانندگان آن کیستند؟ مرکز پخش آن کجاست؟ چرا در کمتر از یکسال توانسته با شبکههای بزرگ ماهوارهای رقابت کند؟ دلیل رشد و گسترش این شبکه در ایران چیست؟ و درنهایت برای مقابله با آسیبها و تهدیدهای ناشی از این شبکه چه تدابیری باید اتخاذ شود؟
برنامههای این شبکه عمدتا شامل جدیدترین و پر بینندهترین فیلمها و سریالهای تلویزیونی است. طبق اعلام وبسایت رسمی فارسیوان، این شبکه 28 سریال در حال پخش دارد. اغلب این سریالها هر شب و به صورت دنبالهدار پخش میشود، سریالهای مذکور در گروههای درام، عشقی، کمدی، اکشن و کودکان قرار داشته و عمدتا با سانسور خفیف برای نسخه فارسی منتشر میشود. این شبکه مجری ندارد و میان برنامههایش موزیک و تبلیغات است، خبر نیز پخش نمیکند، دوبله فارسی سریالها بسیار ضعیف است و ترجمهها نیز گاه خندهدار و عجیب بهنظر میرسد. سریالهای روز دنیا مانند 24، فرار از زندان، لاست، ویکتوریا و فرند از جمله فیلمهایی است که توانسته مخاطبان انبوه برای این شبکه در مخاطبان فارسیزبان جلب کند و مخاطبانی که تعداد آنها در حوزه تمدنی فارسیزبان یعنی ایران، افغانستان و تاجیکستان و برخی کشورهای منطقه بیش از 120 میلیون نفر است.
محور اصلی فیلمها و سریالهای فارسیوان، تبلیغ سبک زندگی غربی است؛ چیزی که باعث شده توجه مخاطبان دختر و پسر نوجوان و جوان به آن جلب شود. شاید بتوان همزمانی راهاندازی این شبکهها با قطع بسیاری از برنامههای جذاب عوامپسند یا خیابان خلوت کن رسانه ملی را معنادار دانست. البته بدیهی است موارد متعددی همچون مشروبخواری، ارتباط نامشروع و خیانت میان زوجها بهوفور در این سریالها مشاهده میشود که در تضاد کامل با ارزشهای ایرانی و اسلامی قرار دارد، اما نقشه فارسیوان به موذیانهترین شکل و بهنحوی که مخاطب را دفع نکند و کانال را تغییر ندهد، انجام میشود. همه مردم صاحب قوه تحلیل رسانهای نیستند و نباید انتظار داشت از پس سریالهای سرگرمکننده، به اهداف جنگ نرم پی ببرند! علت دیگر جذابیت فارسیوان، دنبالهدار بودن برنامهها بهصورت هر شب است. این برنامهها مخاطب را رها نمیکند، خاصیت دراماتیک، عشقی و کمدی این سریالها باعث شده تا مخاطب عام بهخصوص مخاطب غیرسیاسی که خسته از کار روزانه بهدنبال رسانهای غیرخبری و غیرسیاسی و غیرجدی بهدنبال پر کردن اوقات استراحت خود است، بر روی این کانالها متمرکز شود.
بدون تردید، خوشمان بیاید یا بدمان بیاید باید اعتراف کنیم فارسیوان قاپ مخاطب عامه ایرانی را ربوده است و در این رویکرد، صدا و سیما نقش مکمل داشته و زمینهساز این استقبال بوده است. رسانه، کسی را اجبار به دیدن نمیکند، رسانه جایی رشد میکند که مخاطب داشته باشد و فارسیوان مخاطبسنجی کرده و تیر را به هدف نشانده است. اگر نپذیریم که از این ناحیه دچار آسیب و تهدید شدهایم، برایش چارهاندیشی نخواهیم کرد.
راه مقابله با فارسیوان پارازیت نیست که این بازی موش و گربه است و تا ابد دوام نخواهد داشت. راه چاره در تغییر نگرشها به برنامهسازی رسانه ملی است، باید درهای رسانه ملی به روی هنرمندان، برنامهسازان، کارگردانان و فیلمسازان از هر گرایش و سلیقهای و البته در چهارچوب سیاستهای نظام باز شود. باید شبکههای متعدد فیلم و سریال 24 ساعته در ایران راهاندازی شود، آرشیو غنی صدا و سیما میتواند محتوای چندین سال این شبکهها را تأمین کند. اگر اوقات فراغت و استراحت مردم را با کانالهای وطنی پر نکنیم، بهسمت شبکههای خارجی روی خواهند آورد. امروز فارسیوان، فردا فارسیتو، پس فردا دیگر کانالهای عربی و انگلیسی و فرانسوی و آمریکایی. راستی خبر دارید بعد از امبیپرشیا، بیبیسی، یورو نیوز و فرانس 24 و سیانان، ترکیه و مصر هم میخواهند شبکه فارسی راه بیندازند؟
دکتر ضیایی پور-هفته نامه پنجره
| 
نحوه اجرای طرح سراسری فروش اینترنتی بلیت اتوبوس های بین شهری -- 
گذر از سراب 
امام خمینی(ره) و ماجرای آب و برق مجانی 
اولویت های سرمایه گذاری و کارآفرینی در استان فارس