دو روز پس از اعلام اخبار خوش هوافضا براى گفت وگو با یکى از اساتید و صاحبنظران این حوزه حساس و استراتژیک از فناورى به دانشکده هوا و فضاى دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسى رفتم. در این دانشکده که جوان ترین مرکز آکادمیک علوم هوا و فضا در کشور است لیست نمرات دانشجویان ایرانى تحصیل کننده در واحد درسى «هدایت ماهواره بر» برایم جلب توجه کرد و این امید را قوت بخشیدکه آینده کشورمان در این عرصه با همت و تلاش متخصصان داخلى بسیار درخشان باشد. دکتر سید مهران میرشمس در این گفت وگو از «امید» ایرانى مى گوید. او که کارشناسى ارشد و دکتراى خود در رشته مهندسى هوا و فضا را از دانشگاه دولتى فضایى روسیه (MAI) گرفته هم اکنون عضو هیأت علمى دانشکده هوا فضاى دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسى و سرپرست آزمایشگاه این دانشکده است. او باور دارد که اخبار خوش عرصه هوا و فضا به رونمایى از نخستین ماهواره بومى موسوم به «امید»، افتتاح ایستگاه هدایت و کنترل زمینى ماهواره در مدار نزدیک و ایستگاه پرتاب فضاى ایران و شلیک موشک هاى کاوشگر «سفیر» محدود نخواهد ماند و کشورمان در آینده نزدیک نیز به دستاوردهاى تازه اى در این زمینه دست خواهد یافت. ابعاد و اهمیت دستیابى به موفقیت هاى تازه جمهورى اسلامى ایران را در مصاحبه با این دانشمند جوان ایرانى به گفت وگو نشسته ایم. در این گفت وگو تلاش کردیم پرسش هاى متداول مخاطبان درباره دستاوردهاى اخیر ایران نظیر این که «کاوشگر ایرانى هم اکنون کجاست » را طرح و پاسخ علمى آن را دریافت کنیم.
آقاى دکتر میرشمس! کاوشگر یک با چه مأموریتى به فضا رفت
هر طرح و پروژه فضایى شامل چند مرحله اساسى است. مرحله اول طراحى طرح جامع پروژه و در مرحله بعد ساخت نمونه تکنولوژیک از طرح و سپس انجام آزمایش هایى است که قابلیت و عملکرد آن نمونه را در شرایط محیطى مختلف به ما نشان مى دهد. نهایتاً پس از تأیید و رفع همه معایب، ساخت نمونه اصلى و پرتاب آن به فضا انجام مى شود. پرتاب کاوشگر یک وسیله حمل ماهواره و در حقیقت یک مرحله از اقداماتى است که جهت انجام آزمایش هاى محیطى در شرایط کارکرد ماهواره امید انجام شد تا از این طریق مشخص شود که بخشى که حمل ماهواره به فضا را بر عهده دارد کار خود را به خوبى انجام مى دهد یا خیر.
آیا کاوشگر یک قرار است محموله خاصى را در فضا مستقر کند
خیر. این گونه نیست که محموله اى را به فضا بفرستیم و پس از مدتى بخواهیم آن را آزمایش کنیم. هدف از پرتاب کاوشگر یک در مقطع فعلى این است که کارکرد آن در حمل ماهواره مورد آزمایش قرار گیرد و وضعیت زیر سیستم هاى ماهواره در شتاب بالا، شرایط دما و خلأ سنجیده شود که در آن وضعیت کارکرد مطلوب را دارند یا خیر. اگر این موارد، نتایج مثبتى به همراه داشته باشد مى توانیم ماهواره را برروى این وسیله حمل و نقل بگذاریم و آن را پرتاب کنیم.
چگونه مى توان از این نتایج مطلع شد
محموله بازیابى مى شود. ضمن این که کاوشگر یک از زمان پرتاب اطلاعات کارکردى محموله را به صورت آنلاین و لحظه به لحظه به پایگاه هدایت ماهواره مخابره کرد و همان زمان آزمایش مى کنیم که آنها در حال فعالیت مطلوب هستند یا خیر.
باتوجه به اشراف شما نسبت به روند پرتاب کاوشگر هاى تحقیقاتى از سوى کشورهاى مختلف، به این سؤال اکثر مردم پاسخ دهید که پس از انجام این فرآیند چه اتفاقى مى افتد
کاوشگر پس از پرتاب به زمین برمى گردد و در همان لحظه بازیابى آن انجام مى شود.
نام دیگر کاوشگر یک، «سفیر» است
این نمونه اولیه «سفیر» است که مأموریت حمل ماهواره ایران به فضا را برعهده دارد.
یعنى خردادسال آینده که قرار است ماهواره امید به فضا پرتاب شود حمل آن را نمونه پیشرفته ترى از کاوشگر یک انجام خواهد داد
بله.
اخبار خوش هوافضا، غرور ملى را برانگیخت. از این گذشته با توجه به آگاهى و اشراف شما در حوزه علم هوا فضا مى خواستم به این پرسش پاسخ دهید که ایران به لحاظ پیشرفت در این عرصه در چه نقطه اى قرار دارد
به لحاظ علمى، علوم فضایى تکامل یافته و تبلور همه علوم است که در پیشرفته ترین حالت در کنار یکدیگر قرار مى گیرند و یک مأموریت فضایى با استفاده از دستاوردهاى علوم در زمینه هاى مختلف شکل مى گیرد. به عنوان مثال متخصص مکانیک طراحى جامدات که در حوزه سازه ها فعالیت مى کند بهترین فعالیت و تبلور کار خود را درعلوم فضایى مى بیند. یا فردى که در مخابرات کار مى کند مى تواند نمونه پیشرفته اى از آن را در صنایع فضایى بیابد، یا فردى که در حوزه مواد کار مى کند بهترین موادى که شرایط سخت را تحمل مى کنند را در صنایع فضایى به کار مى گیرد. زمانى که به پیشرفت پله اى در همه علوم و تحقیقات که در صحنه هوافضا کاربرد داشته باشد دست یابیم مى توانیم جهشى در صنایع فضایى کشور انجام دهیم. اکنون ما به مقطعى رسیده ایم که علوم و گرایش هاى مختلف علمى ما توانسته اند به این سطح برسند که بتوانند نمونه اى از کار خودشان را در فضا به منصه ظهور برسانند. بنابراین کشور از نظر توانمندى هاى بالقوه در این زمینه به سطح زایندگى و بالندگى رسیده و از نظر توانایى هاى بالفعل هم نمودهاى آن را دیدید. اکنون در شروع خوبى براى توسعه صنایع فضایى کشور هستیم، هم از نظر زیر ساخت نیروهاى متخصص و هم از نظر زیر ساخت هاى سازمانى که نیروهاى متخصص به صورت هدفمند در آن قرار گیرند و هم خواست جمعى و ملى مسئولان و نیروهاى متخصص کشور بر این است که این اتفاق رقم بخورد و ما در ابتداى زایندگى در عرصه فضایى هستیم.
تأثیرات این دستاوردها در حوزه هاى دیگر چیست
اولاً سرریز همه تکنولوژى ها در صنایع فضایى به تکنولوژى هاى دیگر منتقل مى شود.
به عنوان مثال بسیارى از کاربردهاى پزشکى ابتدا براى صنایع فضایى طراحى شده اند و مورد استفاده قرار گرفته اند و سپس خدمات خود را به جامعه بشرى ارائه داده اند.
مثلاً MRI که اولین بار براى تست توانایى هاى فضانوردان براى زندگى و کار در شرایط فضا ساخته شد، امروز در علوم پزشکى به طور گسترده مورد استفاده قرار مى گیرد. بسیارى از موادى که ما در دست داریم و از آن استفاده مى کنیم و یا صنایع روباتیک و بیوتکنولوژى از علوم فضایى و نمونه هاى مورد استفاده در این علوم به سطح جامعه آمده است. مخابرات ماهواره اى و خیلى از تکنولوژى ها مثل آى سى هاى کامپیوتر که به خاطر نیاز به پردازش زیاد در سفر انسان به فضا اختراع شد و در صنایع تجارى نیز مورد استفاده قرار گرفت. استفاده صنایع فضایى به تنهایى در بعد تجارى مى تواند اقلام مختلف را پوشش دهد. از سوى دیگر وقتى ما قدم به این فضاى خارج از جو زمین مى گذاریم، تحقیقات، آزمایش ها، تئورى ها و حتى دیدگاه هاى فلسفى ما مى تواند با استفاده از علوم فضایى متحول شود. بنابراین یک بعد آن این است که در جامعه علمى ما مى تواند خیلى مؤثر باشد و زمینه هاى تحقیقاتى خیلى خوب و بکرى را در اختیار ما بگذارد. بعد مؤثرى هم که در ابتدا قابل لمس است ایجاد یک غرور ملى و خود باورى علمى در سطح متخصصین و دست اندرکاران این زمینه و البته امنیت ملى هم از جمله دستاوردهاى مهم آن است.
الآن یازده کشور هستند که به تکنولوژى ماهواره دست یافته اند
در زمینه تعداد ماهواره خیر. بلکه ما وارد جرگه کشورهایى شده ایم که توانایى حمل بارى از سطح زمین به فضاى اطراف زمین را دارند که حداکثر ۱۰ کشور را شامل مى شود.
آیا کاوشگر یک، نوع پیشرفته ترى از موشک شهاب است
خیر. نوع نگاهى که براى طراحى آنها به کار گرفته شده دو دیدگاه مختلف است.
کاوشگر یک نهایتاً چقدر از زمین فاصله خواهد گرفت
در طرح اولیه، بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر.
و ماهواره امید در فاصله ۶۵۰ کیلومترى زمین مستقر خواهد شد
این فاصله، نقطه حضیض(حداکثر) مدار است. مدار به شکل بیضوى است که سطحى از آن نزدیک به زمین و سطحى دیگر در ارتفاع دورترى از زمین قرار دارد.
حداقل فاصله سطح مدار تا زمین چقدر است
۲۵۰ کیلومتر .
در مدارهایى که در فضا تعریف شده آیا مدارها و یا نقاط مشخصى به ایران تعلق دارد
این موارد طبق توافقات بین المللى انجام مى شود، مثل کریدورهاى هوایى. هر کشورى که قصد پرتاب ماهواره را داشته باشد، دبیرکل سازمان ملل و سازمان خلع سلاح بین المللى را در جریان فعالیت هاى فضایى خود مى گذارد و فرایند پرتاب ماهواره در مجمعى در سازمان ملل به نام کامپوس بررسى مى شود.
همچنین قبل از پرتاب ماهواره باید فرکانس هاى مربوط به آن به سازمان بین المللى ثبت فرکانس (IFRB) ارائه شود. این سازمان تمامى ماهواره هاى موجود در مدارات مختلف را به لحاظ فرکانسى تحت نظارت دارد.
عمدتاً به جهت فضاى بسیار بازى که اطراف کره زمین داریم، در حال حاضر پرتاب ماهواره با محدودیتى همراه نیست و مشکلى براى ماهواره هاى فعال به وجود نخواهد آمد. چون ماهواره هاى عملکردى معمولاً در ارتفاع هایى بین ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ کیلومتر از سطح زمین قرار دارند.
آیا قوانین و مقررات بین المللى نیز در زمینه حقوق هر کشور در فضا وجود دارد
قانون وجود دارد اما الزام آور نیست. به عبارت دیگر توافقى بین کشورهایى که دست اندرکار پرتاب ماهواره هستند صورت گرفته تا اطلاعات در اختیار مجمع مذکور در سازمان ملل قرار بگیرد. در این شرایط، بسیارى از کشورها، شمار زیادى از پرتاب هاى خود را به این مرجع اطلاع نمى دهند.
یعنى فضا مثل دریاها نیست که خط خاص و تعریف شده اى، محدوده هر کشور را مشخص کند
یکسرى توافقات بین المللى درباره استفاده صلح آمیز از فضاى خارج جو در سازمان ملل وجود داردکه بندهاى مختلفى در خصوص پرتاب، ضرر و زیان هاى ناشى از پرتاب، مالکیت، مسائل حقوقى و ... وجود دارد اما به شکلى که امروز براى انرژى هسته اى و... قوانین در دست است این عرصه تاکنون قانونمند نشده است.
دو سال پیش اخبارى مطرح شد مبنى بر این که ما تا سال ۲۰۰۸ فرصت داریم ماهواره هاى خود را در فضایى که به کشورمان اختصاص داده اند مستقر کنیم. مباحثى از این دست در این چارچوب هاى بین المللى مطرح شده است
بحث درباره اشغال نقاط مدارى روى مدار ژئوسنکرون است که ماهواره هاى مخابراتى برروى آن قرار مى گیرند. سابقه آن به حدود سال ۵۶ و ۵۷ بر مى گردد که ما ۳ نقطه مدارى را روى مدارى خاص به ثبت رساندیم. این مدار از این ویژگى برخوردار است که هر ماهواره اى بر روى آن قرار گیرد سرعت نسبى آن نسبت به زمین صفر مى شود. یعنى ماهواره را به صورت ثابت بر فراز یک نقطه از سطح زمین داریم که این مسئله از نظر مخابراتى، بسیار با اهمیت است که با یک ماهواره یک منطقه از زمین را به طور کامل پوشش دهیم. ارتباطات تلفنى و تصویرى ماهواره اى از طریق این گروه از ماهواره ها برقرار مى شود. لذا از سوى کشورهاى مختلف تقاضاى زیادى براى آن وجود دارد. به لحاظ تراکم درخواست ها در این زمینه مدارها را در سازمان ملل دسته بندى کرده اند و در این چارچوب هر نقطه مدارى که بر فراز یک کشورى است به نوعى حالت مالکیت دارد که در وهله نخست متعلق به همان کشور است.
در آن سالها، ما ۳ نقطه مدارى در مدار ژئوسنکرون به نام کشور ایران ثبت کردیم. پس از آن به لحاظ جنگ تحمیلى و مشکلاتى که داشتیم اشغال این نقاط به تعویق افتاد . در عین حال که سایر کشورها در حال اقدام براى اشغال نقاط دیگر این مدار بودند.
مرجع مربوطه در سازمان ملل به این دلیل به ایران اخطار داد که باید نقاط متعلق به خود را اشغال کند و درغیر این صورت مالکیت و حق ثبت آن به دیگر کشورها واگذار مى شود. تلاش هاى مختلفى از سوى دست اندرکاران صورت گرفته است که این نقاط براى ما همچنان تثبیت شود. اما این نوع نقاط با کلاس ماهواره ها و کاوشگرهایى که ما در اختیار داریم قابل پوشش نیست. مجلس هم که اخیراً در مصوبه اى به سازمان فضایى ایران و وزارت ارتباطات و فناورى اطلاعات مجوز داده است که ماهواره اى براى آن نقاط تهیه شود و خرید و سفارش ماهواره خارجى مورد موافقت قرار گرفته است.
این سه نقطه کل کره زمین را پوشش مى دهند
خیر، بیشتر محیط پیرامون کشور خودمان را پوشش مى دهند.
چرا ماهواره هاى ساخت داخل نظیر امید نمى توانند بر روى مدار ژئوسنکرون قرار گیرند
چون فاصله آن مدار از زمین حدود ۳۴ هزار کیلومتر است و ماهواره امید حداکثر تا فاصله ۶۵۰ کیلومترى زمین مستقر خواهد شد و به دیگر عبارت، کلاس دیگرى از ماهواره ها هستند.
یعنى نقطه اوج تکنولوژى هوافضا، ارسال ماهواره به فاصله ۳۴ هزار کیلومترى از زمین است
شاید این را بتوان به عنوان یک نوع سطح بندى تکنولوژى فرض کرد و منطقى به نظر مى رسد. قاعدتاً هر چقدر فاصله و عمق فضایى بیشتر شود تکنولوژى بالاترى براى دسترسى به اطلاعات آن نیاز است.
«امید» همواره بر فراز ایران خواهد بود
خیر. چون این ماهواره بر روى ارتفاع پائین حرکت مى کند ممکن است در طول یک شبانه روز، ۵ یا ۶ بار از روى ایران عبور کند. این مسئله در مصارف مخابراتى مشکل ایجاد نمى کند
مصارف مخابراتى متنوع هستند. مثلاً یک نوع از این مصارف، گرفتن سیگنال از یک نقطه و دانلود کردن آن سیگنال بر روى نقطه دیگر است. مثلاً زمانى که «امید» از ایران رد مى شود از یک ایستگاه زمینى در ایران سیگنال دریافت کند و در همان فاصله زمانى که بر روى کشور قرار دارد در نقطه اى دیگر از کشور آن را دانلود (بارگذارى) کند و به این ترتیب مى تواند مصارف مخابراتى خود را انجام دهد.
کارکرد امید در ارتباطات زنده و به لحظه چگونه خواهد بود
تنها در صورتى مى تواند بین دو ایستگاه زمینى ارتباط زنده برقرار کند که همزمان آن دو ایستگاه را تحت پوشش داشته باشد.
هم اکنون ایران چند ماهواره در فضا در اختیار دارد
الآن ماهواره سینا را دراختیار داریم. ماهواره مصباح نیز در نوبت پرتاب است و ماهواره امید که ماهواره بومى کشور محسوب و در آینده نزدیک به فضا پرتاب مى شود. البته ما تاکنون از خدمات ماهواره هاى بسیار زیادى استفاده کرده ایم. اما چیزى که به عنوان ماهواره خودى قلمداد شود این پروژه ها هستند.
هفته گذشته پایگاه پرتاب فضایى ایران افتتاح شد. پیشتر از این کدام کشور پرتاب ماهواره هاى ما را برعهده داشت
روسیه. البته همان گونه که اشاره کردید الآن قدم هاى اولیه براى پرتاب ماهواره از کشورمان برداشته شده است.
ماهواره امید از چه بخش هایى تشکیل شده است
هر ماهواره از چند بخش مشخص تشکیل شده که در تمام ماهواره ها عمومیت دارد. درست مثل ماشین که روى زمین در اختیار دارید و این ماشین باید سیستم محرکه، کنترل، سازه، ساختار، سیستم تأمین انرژى و کنترل حرارت داشته باشد. در ماهواره هم عیناً همین سیستم ها را مشاهده مى کنیم، نظیر سیستم هاى کنترل ماهواره براى کنترل آن درجهت هاى مختلف، سیستم تأمین انرژى که بتواند انرژى مورد نیاز خود را در فضا تأمین کند، سیستم تأمین حرارت که ماهواره را خنک و یا گرم کند و یک ساختار که تجهیزات باید بر روى آن قرار گیرد و یک وسیله ارتباطى، چون باید با ایستگاه کنترل زمینى تبادل اطلاعات داشته باشد.
علاوه بر این، یکسرى تجهیزات بر روى ماشین زمینى ساخته مى شود که حمل و نقل انسان ها را میسر مى کند، روى ماهواره نیز تجهیزات و سیستم هایى نصب مى شود که مأموریت این ماهواره را تعیین مى کند. این که ماهواره مخابراتى، سنجش از راه دور، تحقیقاتى و یا هواشناسى باشد را بار و محموله آن تعیین مى کند.
ماهواره را به یک اتومبیل تشبیه کردید. ولى نکته مهم اینجاست که باید قطعات و سیستم هاى آن به صورت حساب شده قرار گیرد و این که تعمیرگاهى در فضا نیست!
نکته اى که اشاره کردید دقیقاً تکنولوژى فضایى را از تکنولوژى هاى دیگر جدا مى کند. دیدگاه حاکم بر طراحى سیستم هاى فضایى منبعث از این است که ما هیچ دسترسى دیگرى به این تجهیزات نخواهیم داشت. یعنى وقتى آنها از حوزه اختیار فیزیکى و قابل لمس ما خارج شدند دیگر براى ما قابل دسترس نیستند.
از این رو باید ضریب اطمینان عملکرد آنها آن قدر بالا باشد که در شرایط فضا بتوانند در دوره اى که برایشان پیش بینى شده کار خود را انجام دهند.
تفاوتى که بین هواپیماى مسافربرى با اتوبوس مسافربرى از نظر تکنولوژى وجود دارد میان تکنولوژى ماهواره با تکنولوژى هاى زمینى دیده مى شود. این امکان فراهم نیست که تعمیرات ماهواره انجام شود و این مى طلبد که قابلیت اطمینان ماهواره را بالا ببریم.
احیاناً ماهواره مى تواند اطلاعات مربوط به دیگر کشورها را دریافت کند
منعى در آن نیست. تا آنجا که من اطلاع دارم در طرح ماهواره مصباح پیش بینى شده بود که حدوداً ۵۰۰ ترمینال در سراسر جهان باشند و به تبادل اطلاعات با این ماهواره بپردازند. قاعدتاً در ماهواره امید هم چنین موضوعى پیش بینى شده است.
آیا «امید» مى تواند کار برد اطلاعاتى نیز داشته باشد
در طرح امید هدف این است که تکنولوژى بومى را بتوانیم به حالت فضایى درآوریم. ولى مأموریت خاص و ویژه اى براى آن در نظر گرفته نشده است.
برخى موفقیت هاى اخیر ایران را دستیابى به نوع پیشرفته اى از موشک با عنوان شهاب ۴ مطرح کرده اند. چه پاسخى به این شایعات دارید
موشک شهاب از گروه موشک هاى بالستیک هستند و هدفشان این است که نقطه دیگرى از زمین را مورد اصابت قرار دهند ولى هدف کاوشگر، رسیدن به فضاى دیگرى در اطراف زمین است. یعنى نقطه دیگرى بر روى زمین را هدف قرار نداده است. بنابراین مشخص است که از نوع و کلاس موشک شهاب نیست.
رئیس جمهورى در مراسم اعلام خبر خوش هوافضا به این نکته اشاره کردند که ایران از یک نقطه بسیار محکم و قوى، فعالیت خود در عرصه فضا را آغاز کرده است. الآن کشورمان در چه وضعیتى و جایگاهى قرار دارد
براساس آنچه که من از سخنان ریاست محترم جمهورى استنباط کردم اشاره ایشان به زیر ساخت هایى بود که فراهم شده و قابلیت هاى بالقوه مان به ما این توانایى را مى دهد که با اقتدار در هر عرصه اى قدم برداریم. به هر حال یک تکنولوژى نیاز به نرم افزار، سخت افزار، سازماندهى، بودجه، برنامه ریزى و مدیریت دارد. زمانى که این مشخصه ها در کنار هم قرار بگیرند مى توانند نتیجه بخش باشند. این وضعیت هم اکنون در کشور ما وجود دارد یعنى ما از نیروى متخصص لازم، برخورداریم، سازماندهى لازم را به عمل آورده ایم و هم از نظر قانونى، آن را قانونمند کرده ایم و هم این که تمایل و اراده مسئولین اجرایى در این راستا قرار گرفته است.
«امید» صددرصد ایرانى است
به زعم من، کاملاً ایرانى است.
کارهاى عملیاتى «امید» از چه زمانى آغاز شد
مى توان گفت از پنج سال اخیر.
در مراسم اعلام خبر خوش هوافضا تأکیدى صورت گرفت به استفاده از همه ظرفیت هاى ایران در فضا، منظور از این ظرفیت ها چیست
فضاى اطراف زمین طبق کنوانسیون سازمان ملل متحد متعلق به کسى نیست یعنى هر کس به اندازه ظرفى که دارد از این فضا مى تواند بهره گیرد، بنابر این هر چقدر بتوانیم در تکنولوژى فضایى پیشرفت کنیم سهم بیشترى از فضا خواهیم گرفت.
با توجه به توانمندى هاى داخلى، آینده ایران در عرصه هوافضا را چگونه مى بینید
آنچه که به ما در دانشگاه بر مى گردد این است که توانایى دانشجویان و متخصصین خودمان که دست اندرکار علوم هستند را بسیار خوب مى بینیم، منتها این توانمندى نیاز به پرورش، پشتیبانى و رساندن به نتیجه دارد و باید زمینه هاى ابداع، فعالیت و شکوفایى را فراهم کنیم تا از امکانات نرم افزارى بالقوه خود به نحو احسن استفاده کنیم.
براى رسیدن به این وضعیت، به شاخصه هایى مثل سازماندهى بودجه، برنامه ریزى تخصصى و هدفمند و دلسوزانه نیاز داریم که الحمدلله این موارد فراهم شده است. احتیاج این است که با همین سرعتى که کار شروع شده ادامه یابد و فکر مى کنم قشر جوان جامعه نیز متوجه اهمیت این قضیه شده است. ما هر ساله هفته فضا را با استقبال بیشترى از سوى جوانان برگزار مى کنیم و مردم متوجه اهمیت فضا و استفاده هایى که از فضا مى توان داشت شده اند.
اگر این پشتیبانى ها به همین صورت ادامه پیدا کند در آینده نزدیک شاهد دستاوردهاى بزرگ در زمینه فضایى در کشور خواهیم بود. علاوه بر این، نکته اى هم در دنیا مطرح مى کنند که کشورى که به فضا دسترسى ندارد مثل کشورى است در قرن چهاردهم میلادى که به دریا دسترسى ندارد. الآن ما براى تثبیت آینده خودمان باید به فضا قدم بگذاریم و از روى کره زمین جدا شویم و براى تأمین آسایش آیندگان به فضاى اطراف زمین برویم. بنابراین یکى از تعهدات ما نسبت به آیندگان است که باید در آن راستا گام برداریم. با توجه به پشتیبانى هایى که وجود دارد، امید است که به دستاوردهاى هرچه بهتر هم برسیم.
به امید آن روز.